Obywatelstwo brytyjskie po latach w UK: kiedy złożyć wniosek i czy potrzebny jest test Life in the UK

Ten tekst jest dla osób, które mieszkają w Wielkiej Brytanii od lat i mają już settled status albo ILR (indefinite leave to remain, czyli stałe prawo pobytu). Pytania są zwykle takie same: czy składać wniosek o obywatelstwo, czy potrzebny jest test, co z angielskim, co z dziećmi. Nie jesteśmy kancelarią i nie dajemy porad prawnych. Zebraliśmy to, co mówi GOV.UK (stan na 05.11.2026), i pokazujemy, gdzie sprawdzić resztę. Osobny blok mówi o reformie ścieżek do stałego pobytu, ogłoszonej 2 listopada 2026, która jeszcze nie obowiązuje.

Settled status a test Life in the UK

Strona GOV.UK o EU Settlement Scheme nie wspomina o teście Life in the UK, a o obywatelstwie pisze m.in., że ze settled status zwykle można o nie wnioskować po 12 miesiącach. Test pojawia się przy wniosku o obywatelstwo, który wymaga zdanego testu. Według GOV.UK testu nie zdają osoby poniżej 18 lat, osoby od 65 lat, osoby, które już go zdały, i osoby z długotrwałą chorobą fizyczną lub psychiczną (z formularzem lub zaświadczeniem od lekarza).

Dwie rzeczy warto wiedzieć:

• Jeden zdany test wystarcza. Zdany raz, służy zarówno do ILR, jak i do obywatelstwa, a numer referencyjny nie ma terminu ważności. Zachowaj go.
• Zwolnienie przy ILR to nie zwolnienie przy obywatelstwie. Jeśli komuś osiedlenie przyznano bez testu (dotyczy to m.in. uchodźców, ofiar przemocy domowej czy gurkhów), to przy wniosku o obywatelstwo test zwykle i tak trzeba zdać. Wyjątkiem pozostają wiek i długotrwała choroba.

Sam test to 24 pytania w 45 minut, próg 75 procent (18 odpowiedzi), opłata £50 za każde podejście. Pytania pochodzą z oficjalnej książki. Test jest po angielsku, o czym więcej piszemy w artykule o języku testu.

Kiedy można złożyć wniosek

Według GOV.UK możesz się starać o obywatelstwo, jeśli mieszkasz w Wielkiej Brytanii od 5 lat i od 12 miesięcy masz jeden z tych statusów: ILR, settled status (indefinite leave to remain under the EU Settlement Scheme) albo indefinite leave to enter. Kilka rzeczy, które z tej strony wynikają:

• Małżeństwo z obywatelem brytyjskim. Wtedy nie trzeba czekać 12 miesięcy po uzyskaniu statusu. GOV.UK ma też osobną ścieżkę dla małżonków, z innymi warunkami czasu pobytu.
• Pre-settled status. GOV.UK dopuszcza wniosek także przy pre-settled status, ale tylko gdy spełnione są wszystkie warunki: pochodzisz z UE, Norwegii, Islandii lub Liechtensteinu (albo jesteś członkiem rodziny takiej osoby), twój pobyt w UK zaczął się do 31 grudnia 2020, mieszkasz tu od 5 lat z rzędu i w tym czasie pracujesz (albo szukasz pracy do 3 miesięcy), uczysz się lub utrzymujesz się samodzielnie. Według strony o obywatelstwie trzeba potem mieszkać w UK jeszcze rok, chyba że współmałżonek lub partner jest obywatelem brytyjskim.
• Dokładnie 5 lat wcześniej. Trzeba wykazać, że w UK było się dokładnie 5 lat przed dniem, w którym Home Office otrzyma wniosek. Przy wniosku online to dzień złożenia, przy papierowym dłużej.
• Nieobecności. W ciągu 5 lat przed wnioskiem nie powinno być więcej niż 450 dni poza Wielką Brytanią, a w ostatnich 12 miesiącach więcej niż 90 dni. Wyjazdy podajesz we wniosku z własnych zapisów (maile, karty pokładowe), a Home Office sprawdza je w swoich rejestrach i uzupełnia braki. Jeśli planujesz długi pobyt w Polsce, policz to zawczasu.
• Długie wyjazdy a status. GOV.UK przypomina, że bardzo długa nieobecność może zakończyć sam status. W przypadku ILR chodzi o ponad 2 lata poza UK (wtedy potrzebna może być wiza Returning Resident). Settled status według strony o EU Settlement Scheme zachowujesz przy nieobecności do 5 lat z rzędu, a każde wejście do UK, choćby na chwilę, otwiera kolejne 5 lat. Dla obywateli Szwajcarii limit to 4 lata. Pre-settled status wygasa automatycznie po ponad 5 latach z rzędu poza UK, a Home Office może go anulować, jeśli nie utrzymujesz ciągłego pobytu.
• Wiek i charakter. Wnioskodawca musi mieć ukończone 18 lat, zamierzać dalej mieszkać w UK i być „of good character". Zasady dotyczące dobrego charakteru opisują wytyczne Home Office, do których strona prowadzi odnośnikiem.

Opłata wynosi £1,839 (£1,709 za wniosek plus £130 za ceremonię obywatelską). Odciski palców i zdjęcie nie są dodatkowo płatne. GOV.UK pisze, że decyzja zapada zwykle w ciągu 6 miesięcy, choć bywa dłużej.

Czy to jest dla ciebie dobry moment, nie rozstrzygniemy: zależy to od twojej sytuacji, a błąd we wniosku kosztuje. Jeśli masz wątpliwości (przerwy w pobycie, wyroki, skomplikowane dokumenty), porozmawiaj z doradcą wpisanym do rejestru Immigration Advice Authority (IAA) albo z prawnikiem należącym do uznanego organu zawodowego. GOV.UK pisze, że wszyscy doradcy imigracyjni muszą być zarejestrowani w IAA lub należeć do zatwierdzonej organizacji zawodowej, a pieniędzy nie odzyskasz, jeśli doradca nie jest uregulowany.

Reforma ścieżek do ILR: ogłoszona, jeszcze nie obowiązuje

2 listopada 2026 rząd Wielkiej Brytanii ogłosił politykę earned settlement („zasłużone osiedlenie"). Opisują ją oświadczenie ministra spraw wewnętrznych i wyniki konsultacji. Data wejścia w życie nie została opublikowana: najpierw rząd zapowiada szczegółowe wytyczne i ocenę skutków. Wszystko, co napisaliśmy wyżej, opisuje więc przepisy obowiązujące dziś. Co mówi dokument:

• EU Settlement Scheme. Reforma jej nie dotyczy: dokument wymienia ją wśród schematów działających osobno.
• Obywatelstwo. Warunki naturalizacji nie są w dokumencie opisane jako zmienione. Test Life in the UK przy wniosku o obywatelstwo nadal jest wymagany (GOV.UK, stan na 05.11.2026), a rząd zapowiada przegląd treści testu.
• Osoby, które przyjechały na wizach pracowniczych. Podstawowy czas do ILR ma wzrosnąć z 5 do 10 lat. Dokument przewiduje wyjątki: 5 lat m.in. przy zarobkach od £50,271 w 3 z ostatnich 5 lat albo w wybranych zawodach w ochronie zdrowia i edukacji (np. lekarze, pielęgniarki, nauczyciele), a także przepisy przejściowe dla części osób, które już mieszkają w UK. Ogólnego wyjątku dla wszystkich obecnych mieszkańców nie ma: wniosek rozpatruje się zwykle według przepisów obowiązujących w dniu decyzji.
• Rodzina obywateli brytyjskich. Partnerzy i rodzice obywateli brytyjskich zachowują 5 lat.

Nie przewidujemy, kiedy i w jakiej formie przepisy wejdą w życie. Jeśli sprawa dotyczy ciebie lub kogoś bliskiego, sprawdzaj oba dokumenty i GOV.UK.

Angielski: osobny wymóg

Test Life in the UK nie dowodzi znajomości angielskiego. Przy wniosku o obywatelstwo GOV.UK wymaga osobnego dowodu: kwalifikacji na poziomie B1, B2, C1 lub C2 z zatwierdzonego egzaminu albo dyplomu akademickiego (nie zawodowego), na którym językiem nauczania lub badań był angielski. Dyplom wydany poza UK wymaga oceny Ecctis. Zwolnienia dotyczą m.in. osób od 65 lat i osób, które z powodu długotrwałej choroby nie mogą tego zrobić (z formularzem od lekarza). Jeśli przy osiedleniu obowiązywało zwolnienie, przy wniosku o obywatelstwo formularz zwolnienia składa się ponownie. Są też kraje, których obywatele nie muszą niczego udowadniać, ale na liście GOV.UK Polski nie ma (sprawdzone 05.11.2026). GOV.UK ostrzega, że wniosek zostanie odrzucony, jeśli dołączysz niewłaściwe kwalifikacje, więc przed zapłatą za egzamin językowy sprawdź, czy jest zatwierdzony.

Nie myl dwóch progów. Dla wniosków o ILR składanych od 26.03.2027 Appendix KoLL wymaga B2 w mówieniu i słuchaniu (do tej daty obowiązuje B1). Dla obywatelstwa strona GOV.UK o angielskim na 05.11.2026 nadal podaje B1 i wyżej.

Dzieci urodzone w Wielkiej Brytanii

To pytanie pada najczęściej i tu najłatwiej o pomyłkę, bo zasady zależą od daty urodzenia dziecka i od statusu rodziców w tym dniu.

Dla dzieci urodzonych w UK od 1 lipca 2021 roku GOV.UK pisze, że dziecko jest brytyjskie od urodzenia, jeśli w dniu urodzenia choć jedno z rodziców było obywatelem brytyjskim, obywatelem Irlandii mieszkającym w UK albo obywatelem kraju UE lub EOG, który mieszkał w UK i miał settled status, ILR, right of abode lub right of re-admission. Strona rozpisuje osobno także przypadki z pre-settled status i takie, w których rodzic dostał settled status po urodzeniu dziecka. Warto przeczytać wszystkie warunki w całości.

Dla innych dat urodzenia GOV.UK ma osobne części przewodnika „Check if you're a British citizen". Jeśli dziecko jest brytyjskie automatycznie, rejestracja nie jest potrzebna. W przeciwnym razie GOV.UK opisuje rejestrację, zależną od daty urodzenia i sytuacji rodziców. W jednej ze ścieżek (dziecko urodzone w UK, poniżej 18 lat, a rodzic po jego urodzeniu został obywatelem brytyjskim albo uzyskał ILR lub settled status) GOV.UK podaje opłatę £1,000; przy braku środków można ubiegać się o zwolnienie z opłaty. Tę samą kwotę GOV.UK podaje na stronie o wniosku z ILR przy rejestracji dziecka urodzonego poza UK albo w UK przed uzyskaniem ILR przez rodzica.

Test dzieci nie dotyczy. Dzieci poniżej 18 lat testu Life in the UK nie zdają.

Po stronie polskiej urodzenie dziecka za granicą rejestruje się przez transkrypcję zagranicznego aktu urodzenia. Opisuje ją strona polskiej placówki w Wielkiej Brytanii na gov.pl: wniosek składa się przez konsulat albo w urzędzie stanu cywilnego w Polsce, wizytę umawia się w e-Konsulacie, a do wniosku potrzebny jest m.in. oryginał aktu i jego tłumaczenie przysięgłe (albo konsula). Obywatelstwo polskie dziecka to już sprawa prawa polskiego, więc pytaj w konsulacie.

Wiek: kogo test i angielski omijają

Według GOV.UK testu nie zdają osoby od 65 lat. Z dowodu angielskiego też są zwolnione osoby od 65 lat. To dwa osobne zwolnienia, ale oba mają ten sam próg wieku. Przeczytane przez nas strony nie opisują, na jaki dzień ten wiek się liczy, więc jeśli jesteś blisko granicy, zapytaj doradcę lub sprawdź wytyczne Home Office. Dzieci poniżej 18 lat testu nie zdają.

Obywatelstwo polskie i drugie obywatelstwo

Tej kwestii nie oceniamy, tylko odsyłamy do źródła. Portal rządowy Powroty.gov.pl powołuje się na art. 3 ustawy o obywatelstwie polskim: obywatel polski, który ma także obywatelstwo innego państwa, ma wobec Polski takie same prawa i obowiązki jak osoba z wyłącznie polskim obywatelstwem i nie może wobec polskich władz powoływać się na drugie. Przy przekraczaniu polskiej granicy strona radzi mieć ważny polski paszport: kto okaże dokument innego państwa, będzie traktowany jak obywatel państwa trzeciego, np. z limitem 90 dni w ciągu 180. Strona nie odpowiada wprost, co dzieje się z polskim obywatelstwem po przyjęciu obcego. Informacje są aktualne na 12 lipca 2021 roku i nie widać śladu ich aktualizacji. Dlatego przed decyzją zapytaj w polskim konsulacie, jak sprawa wygląda dziś; tam też składa się wniosek o polski paszport.

Statystyki: czego nie ma

Home Office publikuje co kwartał liczbę podejść do testu i odsetek zdawalności, ale ostatni podział według obywatelstwa pochodzi z lutego 2014. Nie podajemy więc żadnych liczb dla Polaków: byłyby sprzed 12 lat i niewiele mówiłyby o dzisiejszych zdających. Aktualne dane ogólne, z tabelą wszystkich dziesięciu obywatelstw i datą, są w angielskim artykule o zdawalności.

Jak się przygotować

Zarezerwuj termin z zapasem czasu przed wnioskiem, bo za każde kolejne podejście płacisz £50. Naukę zacznij od zrozumienia treści książki, w razie potrzeby z pomocą polskiego, a angielskie wersje pytań zostaw na koniec. Naszą metodę nauki opisaliśmy osobno, a nasza aplikacja jest niezależnym produktem, nie ma związku z Home Office.

Źródła

• GOV.UK: Apply for citizenship if you have indefinite leave to remain or settled status i British citizenship: warunki, opłata, nieobecności. Sprawdzone 05.11.2026.
• GOV.UK: Life in the UK Test, Prove your knowledge of English, Who does not need to prove English. Sprawdzone 05.11.2026.
• GOV.UK: Check if you're a British citizen (część o urodzonych od 1 lipca 2021), Register a child born in the UK, EU Settlement Scheme, Check if you can become a British citizen. Sprawdzone 05.11.2026.
• Rząd Wielkiej Brytanii, 02.11.2026: oświadczenie ministra spraw wewnętrznych i wyniki konsultacji earned settlement (odpowiedź rządu w PDF jest podlinkowana na stronie konsultacji); Appendix KoLL. Sprawdzone 05.11.2026.
• Gov.pl: Transkrypcja zagranicznego aktu urodzenia; Powroty.gov.pl: podwójne obywatelstwo (stan na 12.07.2021).
• Home Office: wytyczne Knowledge of language and life in the UK, wersja 31.0, 18 grudnia 2025.

Przepisy się zmieniają, a ten tekst nie jest poradą prawną. Przed złożeniem wniosku sprawdź GOV.UK lub zapytaj zarejestrowanego doradcy imigracyjnego (lista na GOV.UK, sprawdzone 05.11.2026).