अस्ट्रेलियाली नागरिकता परीक्षा नेपालीमा: तयारी नेपालीमा, परीक्षा अङ्ग्रेजीमा (Australian citizenship test in Nepali)

यदि तपाईं विद्यार्थी भिसामा आएर यहीँ पढ्नुभएको हो भने अङ्ग्रेजीमा परीक्षा दिनु नौलो कुरा होइन। अस्ट्रेलियाली नागरिकता परीक्षा (Australian citizenship test) मा अप्ठ्यारो पार्ने कुरा प्रायः भाषा होइन, अस्ट्रेलियाका संस्था, पद, मिति र मूल्य-मान्यताका नाम हुन्, जुन विश्वविद्यालयका कक्षामा सायदै पढाइन्छन्।

परीक्षा नेपालीमा दिन मिल्दैन: Department of Home Affairs को तयारीसम्बन्धी पृष्ठ अनुसार यो अङ्ग्रेजीमा मात्र हुन्छ। तर प्रश्नहरूको आधार बनेको पुस्तक नेपालीमा पनि पाइन्छ, र बुझ्ने काम त्यहाँबाट सुरु गर्न सकिन्छ। यो लेखमा परीक्षाको दिन, नेपाली पुस्तक प्रयोग गर्ने तरिका, values का प्रश्न र नेपाली नागरिकताबारे छ।

परीक्षाको दिन

Home Affairs ले चिठीमार्फत मिति, समय र ठाउँ तोकेर भेटघाट (appointment) मा बोलाउँछ। परीक्षासम्बन्धी पृष्ठ अनुसार त्यहाँ १० मिनेट अगाडि पुग्नुपर्छ। फोटो भएको सक्कली परिचयपत्र (जस्तै राहदानी वा अस्ट्रेलियाली ड्राइभिङ लाइसेन्स) र भेटघाटको चिठी लैजानुपर्छ; प्रमाणित प्रतिलिपि वा फोटो मान्य हुँदैन। पहिले कर्मचारीले आवेदनबारे कुरा गरी पहिचान पुष्टि गर्छन् र फोटो खिच्छन्, त्यसपछि विभागकै कम्प्युटर वा ट्याब्लेटमा परीक्षा हुन्छ।

परीक्षामा २० वटा बहुवैकल्पिक (multiple choice) प्रश्न र ४५ मिनेट हुन्छ। उत्तीर्ण हुन दुवै सर्त चाहिन्छ: कम्तीमा १५ सही, र Australian values का पाँचै प्रश्न सही। १९ प्रश्न सही भए पनि एउटा गल्ती values को प्रश्नमा पर्‍यो भने परीक्षा अनुत्तीर्ण हुन्छ। नतिजा परीक्षा सकिनेबित्तिकै स्क्रिनमा देखिन्छ।

परीक्षा एक्लै दिनुपर्छ। फोन, स्मार्ट घडी, किताब वा टिपोट प्रयोग गर्न पाइँदैन। Test Facilitator ले उपकरण चलाउन सिकाउन, हेडफोन दिन वा प्रश्न पढेर सुनाउन सक्छन्, तर उत्तर तपाईंकै हुनुपर्छ।

परीक्षाको छुट्टै शुल्क लाग्दैन, नागरिकता आवेदनको शुल्कमै समावेश हुन्छ। Home Affairs ले आवेदन पाएको दिन १८ देखि ५९ वर्ष उमेर भएका आवेदकले सामान्यतया यो परीक्षा दिनुपर्छ। अनुत्तीर्ण भए भिसामा असर पर्दैन र अर्को भेटघाट थप शुल्कबिना मिल्छ; तर तीन भेटघाटसम्म पनि उत्तीर्ण नभए आवेदन अस्वीकृत हुन सक्छ।

नेपाली पुस्तक: «अष्ट्रेलियन नागरिकता: हाम्रो साझा सम्बन्ध»

मूल पुस्तक Australian Citizenship: Our Common Bond को परीक्षामा आउने खण्ड (testable section) Home Affairs ले ४० सामुदायिक भाषामा अनुवाद गरेको छ। नेपाली अनुवाद यो PDF मा निःशुल्क पाइन्छ। यसमा राज्य प्रमुखका रूपमा राजा चार्ल्स तृतीयको नाम भएकाले यो चालु संस्करण हो; कतै पुरानो छापिएको प्रति भेटिए पनि यही PDF प्रयोग गर्नुहोस्।

परीक्षाका सबै प्रश्न यही खण्डमा आधारित हुन्छन्: चार भाग र शब्दावली, पृष्ठ ७ देखि ४३ सम्म। नेपाली र अङ्ग्रेजी PDF का पृष्ठ मिल्छन्: भाग १ पृष्ठ ७ बाट, भाग ४ पृष्ठ ३३ बाट, शब्दावली पृष्ठ ४० बाट सुरु हुन्छ।

पढ्ने एउटा तरिका, विश्वविद्यालयको पढाइजस्तै:

1. पहिले अङ्ग्रेजी। एउटा भाग अङ्ग्रेजी PDF मा पढ्नुहोस्; नबुझेको अनुच्छेद मात्र नेपाली अनुवादमा हेर्नुहोस्।
2. आफ्नै शब्दकोश। नयाँ शब्द र पदका नाम कापीमा अङ्ग्रेजीमै लेख्नुहोस्, छेउमा नेपाली अर्थ। परीक्षामा «गभर्नर जनरल» होइन, Governor-General लेखिएको आउँछ।
3. पुस्तककै शब्दावली। पृष्ठ ४० देखिको शब्दावलीमा परीक्षामा आउने खण्डका कठिन शब्दको अर्थ र उदाहरण वाक्य छन्।
4. अभ्यास अङ्ग्रेजीमा। Home Affairs को निःशुल्क अभ्यास परीक्षा असली परीक्षाजस्तै देखिन्छ, तर त्यसका प्रश्न नमुना मात्र हुन्; परीक्षाको दिन प्रश्न फरक हुन्छन्। Our Common Bond को पोडकास्ट पनि छ, कामबाट आउँदाजाँदा सुन्न सकिन्छ।

Values: पाँचमा पाँच

भाग ४ (नेपाली पुस्तकमा «अष्ट्रेलियाली मूल्य मान्यताहरू») बाट पाँच प्रश्न आउँछन्, र यहाँ एउटा पनि गल्तीको ठाउँ छैन। यो भागमा कानुनको शासन (Rule of Law), संसदीय लोकतन्त्र, बोल्ने, सङ्घसंस्थामा आबद्ध हुने र धर्मको स्वतन्त्रता, समानता, आपसी सम्मान, राष्ट्रिय भाषाका रूपमा अङ्ग्रेजी, समाजको सुरक्षा र अस्ट्रेलियाप्रतिको निष्ठाबारे लेखिएको छ।

केही विवरण सजिलै छुट्छन्: अनलाइन दुर्व्यवहार (cyber abuse) का धेरै रूप गैरकानुनी छन्; यौन सहमतिको उमेर राज्य वा टेरिटरीअनुसार १६ वा १७ वर्ष हो; साथी वा छिमेकीले गम्भीर अपराधको योजना बनाइरहेको शङ्का भए सरकारी निकायलाई खबर गर्नुपर्छ। उत्तर छान्दा «मलाई के ठीक लाग्छ» होइन, «पुस्तकले के भन्छ» भनेर सोच्नुहोस्।

नेपाली नागरिकताको के हुन्छ

नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ को दफा १०(१) अनुसार नेपालको कुनै नागरिकले आफूखुसी विदेशी मुलुकको नागरिकता लिएपछि उसको नेपाली नागरिकता कायम रहँदैन। अस्ट्रेलियाले भने दोहोरो नागरिकता रोक्दैन: Our Common Bond (पृष्ठ ३८) पनि भन्छ कि अर्को देशको कानुनले अनुमति दिए अस्ट्रेलियाली नागरिकले त्यो देशको नागरिकता पनि राख्न सक्छन्। त्यसैले नेपाली नागरिकता जाने कारण नेपालकै कानुन हो।

• कुन दिन। परीक्षा उत्तीर्ण गर्दा होइन, नागरिकता समारोहमा प्रतिज्ञा (pledge) गरेपछि मात्र तपाईं अस्ट्रेलियाली नागरिक बन्नुहुन्छ (Our Common Bond, पृष्ठ ५)। नेपाली नागरिकता पनि त्यही बेला समाप्त हुन्छ।
• गैरआवासीय नेपाली नागरिकता। नेपाल नागरिकता (पहिलो संशोधन) ऐन, २०७९ ले थपेको दफा ७क (संशोधनसहितको पाठ) अनुसार विदेशी नागरिकता लिई सार्क (दक्षिण एसियाली क्षेत्रीय सहयोग सङ्गठन) सदस्य राष्ट्रबाहेकका देशमा बस्ने व्यक्तिले यो नागरिकता लिन सक्छ। सर्त यो हो: आवेदक आफैँ, वा उसका बाबु, आमा, बाजे वा बज्यैमध्ये कोही, वंशज वा जन्मका आधारमा नेपाली नागरिक भएको हुनुपर्छ। अस्ट्रेलिया सार्क सदस्य होइन। ऐनले यसमा आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारको उल्लेख गर्छ।
• आवेदनमा के चाहिन्छ। ऐनअनुसार: आफू वा पुर्खा नेपाली नागरिक रहेको प्रमाण, पहिले नेपाली नागरिकता लिएको भए त्यो त्यागेको प्रमाण, विदेशी नागरिकताको प्रमाण, सार्कबाहिरको देशमा बसोबासको प्रमाण, र नेपालको संविधान र कानुन पालना गर्ने प्रतिबद्धतापत्र। फिर्ता नबुझाएको पुरानो नागरिकताको प्रमाणपत्र पनि पेस गर्नुपर्छ, र नागरिकता पाएपछि शपथ लिनुपर्छ।
• कहाँबाट। क्यानबेरास्थित नेपाली दूतावासको NRN पृष्ठ अनुसार दूतावासले गैरआवासीय नागरिकता दिँदैन, नेपालका सम्बन्धित जिल्ला कार्यालयले दिन्छन्। नागरिकता त्यागको प्रमाणपत्र पनि सुरुमा नागरिकता जारी गर्ने जिल्ला प्रशासन कार्यालयले दिन्छ।
• NRN परिचयपत्र अर्कै कुरा हो। दूतावासले विदेशी नागरिक भएका नेपाली मूलका व्यक्तिलाई दस वर्षसम्म मान्य NRN परिचयपत्र दिन्छ। यो परिचयपत्र हो, नागरिकता होइन।
• फर्केर बस्नेका लागि। दफा ११ अनुसार विदेशी नागरिकता लिएको व्यक्ति नेपाल फर्केर बसोबास गरी विदेशी नागरिकता त्यागेको निस्सा दिएमा, त्यो निस्सा दर्ता भएको मितिदेखि नेपाली नागरिकता पुनः कायम हुन्छ।

प्रक्रिया र कागजात बदलिन सक्छन्। आफ्नो अवस्थाबारे नेपाली दूतावास वा जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा सोध्नुहोस्; यो लेख कानुनी सल्लाह होइन।

अल्मल्याउने शब्दहरू

हाम्रो प्रश्न-बैंकका तीन प्रश्न

तलका प्रश्न असली परीक्षाका होइनन्, हाम्रो प्रश्न-बैंकका हुन्; Home Affairs ले असली प्रश्न सार्वजनिक गर्दैन। प्रश्न र विकल्प परीक्षामा जस्तै अङ्ग्रेजीमै राखिएका छन्। व्याख्या पढ्नुअघि आफैँ उत्तर छानेर हेर्नुहोस्।

A referendum wins a national majority but lacks majorities in a majority of states. What is the result?

a) It passes because the national vote is sufficient

b) It fails because both majorities are required

c) It passes if the government ministers approve

सही उत्तर b हो। संविधान बदल्न double majority चाहिन्छ (पृष्ठ २५): देशभरका मतदाताको बहुमत, र अधिकांश राज्यमा मतदाताको बहुमत। ६ राज्य भएकाले कम्तीमा ४ राज्यमा बहुमत चाहिन्छ। देशभरको बहुमत मात्र पुग्दैन, र मन्त्रीहरूको स्वीकृतिले राज्यहरूको बहुमतको ठाउँ लिँदैन।

A citizen asks why voting in elections is compulsory rather than a personal choice. Which explanation is correct?

a) It lets judges choose the members of parliament

b) It makes sure the people have a say in who governs

c) It requires voters to support the party in government

सही उत्तर b हो। पुस्तक (पृष्ठ २४) अनुसार अनिवार्य मतदानले कसले शासन गर्ने र संसद्‌मा कसले प्रतिनिधित्व गर्ने भन्नेमा जनताको भूमिका सुनिश्चित गर्छ; उचित कारणबिना मतदान नगरे जरिवाना तिर्नुपर्ने हुन सक्छ। a गलत छ: संसद्का सदस्य न्यायाधीशले होइन, नागरिकले चुन्छन्। c पनि गलत हो: मतदान अनिवार्य भए पनि जुनसुकै उम्मेदवार वा दललाई मत दिन पाइन्छ, र मतदान गोप्य हुन्छ।

A community group tells a resident that membership is compulsory. Is this consistent with freedom of association?

a) Yes, when many residents already belong to it

b) No, joining or leaving a group must be voluntary

c) Yes, when a community leader approves the requirement

सही उत्तर b हो, र यो values को प्रश्न हो। पुस्तक (पृष्ठ ३५) अनुसार मानिस राजनीतिक दल, ट्रेड युनियन, धार्मिक, सांस्कृतिक वा सामाजिक समूहजस्ता कुनै पनि कानुनी संस्थामा सामेल हुन स्वतन्त्र छन्, तर कसैलाई सामेल हुन वा छोड्न बाध्य पार्न सकिँदैन। a र c ले सर्त थप्छन्: धेरै सदस्य भएको, वा नेताले स्वीकृति दिएको। पुस्तकमा त्यस्तो अपवाद छैन; values का प्रश्नमा यस्तो थपिएको सर्त प्रायः गलत विकल्पको सङ्केत हो।

हाम्रो एप

Australian Citizenship Coach म्याड्रिडको स्वतन्त्र कम्पनी X Maximus Labs, S.L. को एप हो, अर्थात् हाम्रो आफ्नै; यो सरकारी होइन र यसको Department of Home Affairs सँग कुनै सम्बन्ध छैन।

• भाषा: परीक्षाजस्तै अङ्ग्रेजी मात्र; नेपाली अनुवाद छैन।
• प्रश्न: Our Common Bond का परीक्षामा आउने चारै भागबाट हामीले लेखेका ४२४ प्रश्न, जसमध्ये ११६ values का।
• व्याख्या: हरेक विकल्प किन सही वा गलत हो, र मुनि पुस्तकको सम्बन्धित वाक्य पृष्ठसहित।
• नमुना परीक्षा (mock): २० प्रश्न, ४५ मिनेट, र नतिजामा दुवै सर्त छुट्टाछुट्टै।
• निःशुल्क र Premium: दिनहुँ एउटा सत्र (अध्ययनको पहिलो सत्र वा १० प्रश्नको परीक्षा) र पहिलो विषय निःशुल्क। असीमित नमुना परीक्षा, सबै २० विषय, फ्ल्यासकार्ड र गलत उत्तरको पुनरावलोकन Premium मा।

एप चलाउनुअघि हाम्रो साइटको अङ्ग्रेजीमा निःशुल्क अभ्यास परीक्षा गरेर हेर्न सक्नुहुन्छ। सरकारी स्रोत पनि निःशुल्क छन्: पुस्तक, पोडकास्ट, अभ्यास परीक्षा र AMEPOnline का मोड्युल। Home Affairs आफैँ भन्छ कि उसले कुनै बाहिरी कोर्स, वेबसाइट वा एपको सिफारिस गर्दैन, र पुस्तकमा लेखिएको छ कि परीक्षाका लागि चाहिने सबै जानकारी त्यसैमा छ।

स्रोतहरू

• Department of Home Affairs: Learn about the citizenship test: परीक्षाको दिन, सर्त, शुल्क, उमेर, अनुत्तीर्ण भएमा।
• Department of Home Affairs: Prepare for the citizenship test, practice test र podcast: परीक्षाको भाषा, निःशुल्क सरकारी स्रोत।
• Department of Home Affairs: Our Common Bond, अङ्ग्रेजी PDF, नेपाली PDF: ४० भाषा, प्रतिज्ञा (पृष्ठ ५), मतदान (पृष्ठ २४), संविधान (पृष्ठ २५), सङ्घसंस्थाको स्वतन्त्रता (पृष्ठ ३५), दोहोरो नागरिकता (पृष्ठ ३८)।
• नेपाल कानून आयोग: नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३; गृह मन्त्रालयको जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा राखिएको दोस्रो संशोधन, २०८२ सम्मको पाठ: दफा ७क, १० र ११।
• नेपाली दूतावास, क्यानबेरा: NRN ID: गैरआवासीय नागरिकता, त्याग प्रमाणपत्र, NRN परिचयपत्र।

नियम बदलिन सक्छन्। आवेदन वा यात्राअघि Home Affairs र नेपाली दूतावासको वेबसाइट हेर्नुहोस्। जानकारी ९ नोभेम्बर २०२६ मा जाँचिएको हो।